Openbare Bank

De teloorgang van Dexia (1) : De terroristen van Dexia

“Terroristen zijn het!” Zo fulmineerde iemand bij onze voorbereiding van dit dossier. Solidair zet deze week de markantste wapenfeiten van de Dexia-bankiers op een rij.

Danny Carleer en Ruben Ramboer (in Solidair – 23 05 2012)

Dexia is een monsterstofzuiger die het geld van de belastingbetaler opzuigt. (Foto Solidair, Salim Hellalet)

“Terroristen zijn het!” Zo fulmineerde iemand bij onze voorbereiding van dit dossier. Om zijn argument kracht bij te zetten, stuurde hij een uittreksel van artikel 137 van het Strafwetboek. “Als terroristisch misdrijf wordt aangemerkt het misdrijf van grootschalige vernieling of beschadiging waardoor aanzienlijke economische schade wordt aangericht dat een land ernstig kan schaden en opzettelijk gepleegd is om de economische of sociale basisstructuren van een land ernstig te ontwrichten of te vernietigen.”

Het Dexiadebacle leidde zeker tot “aanzienlijke economische schade”. Dexia is een monster-stofzuiger die het geld van de belastingbetaler opzuigt. Met de verscheidene kapitaalinjecties, de aankoop van Dexia Bank België en het verlies van de gemeenten stijgt de factuur voor de overheden in dit land tot 10 miljard euro. Bovendien kan de staatswaarborg voor Dexia, als het misloopt, voor de staat een verlies van 54 miljard euro meebrengen. Bijna vijf maal meer dan het besparingsplan van Di Rupo van 11 miljard euro. Velen menen dat de overheid vroeg of laat opnieuw geld moet pompen in Dexia. Mogelijk moeten dan ook de schulden van de bad bank bij de overheidsschuld geteld worden, waardoor die in een klap stijgt tot bijna 150% van het bbp. Waarop België gegarandeerd een lagere rating zou krijgen en tegen een hogere rente zou moeten lenen…

Solidair zet deze week de markantste wapenfeiten van de Dexia-bankiers op een rij. Zodat u zelf kunt uitmaken of ze schuldig zijn aan terrorisme. Volgende week doen we hetzelfde met de politici en focussen we op wat er bij Dexia en dochter fout liep en loopt.

Bronnen: Bernhard Ardaen, Tijdbom Dexia. De inside story • Peter Mertens, Hoe durven ze. Epo, 2011 • Solidair • De Tijd • Le Soir

De droom van Narmon

De Belg François Narmon is de gespeelde onschuld en toch is hij van bij het begin een van de sleutelfiguren. Vanaf 1979 deelt hij de lakens uit bij het Gemeentekrediet, toen nog een openbare bank. Maar hij droomt van een privébank die veel meer doet dan geld lenen aan lokale overheden. Die droom wordt werkelijkheid in de jaren 90. Hij flirt eerst wat met miljardair Albert Frère en diens Bank Brussel Lambert, maar gaat dan toch in zee met Pierre Richard en het Franse Crédit Local de France (CLF). Samen staan ze aan de wieg van het financiële monster Dexia. Tot eind 1999 leidt hij het directiecomité, vanaf 1999 is hij voorzitter van de raad van bestuur. In 2006 gaat hij met pensioen met een gouden handdruk van 750.000 euro.

Volgens Narmon is “het businessmodel van Dexia pas ontspoord na 2006”. Na zijn vertrek dus. Voor de Parlementaire Commissie getuigt hij: “Gedurende heel mijn mandaat kreeg ik geen enkel alarmsignaal. De cijfers waren bevredigend en dus konden we het beleid van de CEO niet in twijfel trekken.” Hij speelt andermaal verstoppertje: “We hadden alleen de globale cijfers. We hadden geen info over de details. Dat is misschien een lacune geweest, ik aanvaard dat.” Als understatement kan dat tellen… Feit: Narmon stond aan het roer samen met Pierre Richard. En van bij het begin zat het goed fout bij Dexia.

De gebakken lucht van Richard

Het was de Fransman Pierre Richard die Narmon een alliantie tussen CLF en Gemeentekrediet voorstelde. Net als Narmon vond hij dat een commerciële bank moet groeien als kool om te overleven in een eengemaakte Europese markt. “We willen de nummer één van de wereld worden in de financiering van de collectieve voorzieningen”, zei Richard als CEO bij de geboorte van Dexia. De ambitie was van meet af aan megalomaan, maar van meet af aan rammelde ook het bedrijfsmodel. Uiteindelijk kocht Dexia zich rijk met geld dat ze niet had. En niet zelden kocht ze lucht. Het beleid van Pierre Richard laat zich simpel samenvatten: banken en financiële producten opkopen, waar ook ter wereld! En daarvoor enorme risico’s nemen. Richard tekende bijvoorbeeld voor de aankoop van latere fiasco’s als FSA en Bank Labouchère. En hij betaalde zich rijkelijk voor zijn faliekant beleid: in zijn laatste CEO-jaren een slordige twee miljoen euro per jaar. Vandaag geniet hij in alle luwte van zijn Dexia-pensioen: 583.000 euro per jaar.

De versnelling van Miller

In 1999 verschijnt Axel Miller ten tonele, geen bankier maar een advocaat gespecialiseerd in fusies en overnames. Miller is de architect van het opgaan van Artesia in Dexia. Hij wordt Richards partner in crime. Eerst als hoofd van Dexia Bank België en vanaf eind 2005 als CEO van de hele groep. Richard neemt de voorzittersstoel van Narmon over.

Tot het bittere eind gaat het duo door op de ingeslagen weg. Overal ter wereld schakelen de financiële reuzen met rommel in de boekhouding bij het uitbreken van de subprimecrisis eind 2007 een versnelling lager. Dexia niet. De bank schrijft in de eerste helft van 2008 bijna de helft meer leningen uit dan in dezelfde periode een jaar eerder, geld dat ze zelf ook moet lenen. Het kan niet op. “Anderen die zich terugtrekken van de internationale markten, creëren opportuniteiten voor ons”, orakelde Miller eind 2007. Ook Miller kreeg in de “betere jaren” jaarlijks een 2 miljoen euro om zijn boterham te smeren.

Bij de eerste redding van Dexia werd Miller samen met Richard de laan uitgestuurd. Hij profileerde zich in de media als slachtoffer-martelaar. In de inkomhal kreeg hij applaus bij zijn vertrek en niet zonder grootspraak verzaakte hij aan zijn ontslagpremie van 3,6 miljoen euro. Het applaus bleek later in scène gezet door de PR-dienst van Dexia. Uiteindelijk kreeg hij toch nog 825.000 euro. Als er vragen rijzen over zijn misdadig beleid, houdt Miller zich van den domme. In de parlementaire commissie vertelt hij dat hij in het ongewisse werd gehouden over wat er in Frankrijk gebeurde.

De gok van Mariani

Mariani is een vriendje van voormalig Frans president Sarkozy. De knepen van het casinobankieren leerde hij bij BNP Paribas. Daar haalde Sarkozy hem weg en bombardeerde hem bij de eerste “redding” tot CEO van Dexia. Mariani ging graag tekeer tegen het vorige bestuur. “De vorige top miste de scherpte om de risico’s te erkennen.” Mariani gokte zelf ook (met een renteswap) op een rentestijging, maar de rente daalde. De verhoopte winsten gingen verloren en vandaag betaalt Dexia nog altijd de gevolgen van zijn blinde gok. Insider Bernhard Ardaen, de auteur van Tijdbom Dexia, vergelijkt de gok met de speculatie bij de eeuwenoude Barings Bank in de jaren 90. Een medewerker poogde met nieuwe speculaties verliezen uit oude speculaties goed te maken. De bank ging kopje onder. Mariani zelf noemde zijn renteswap een “inschattingsfout”… Di Rupo herhaalde dat later: “Er kan de bestuurders niets verweten worden, er is hoogstens sprake van ‘inschattingsfouten’.”

Verder dan wat puin ruimen en boekhoudkundige trucs kwam Mariani uiteindelijk niet. Bij ieder publiek optreden stelde hij wel beterschap in het vooruitzicht. Toen het kalf halfweg 2011 andermaal verdronken was, verzette hij zich tegen de ontmanteling van Dexia. Tot vandaag ontkent hij het zonlicht. “Fantasie”, brult hij, als kenners drie miljard euro structureel verlies per jaar voorspellen vanaf 2014. “Als de overheden instemmen met lage vergoedingen voor de waarborgen, zit er zelfs weer winst in.” Vrij vertaald: geef een nieuwe gepeperde rekening aan de belastingbetaler en het komt goed. Mariani streek jaarlijks een miljoen euro op en heeft contractueel recht op een gouden handdruk van 1,2 miljoen euro.

De privatisering van Dehaene

Vandaag doet Dehaene zijn episode bij Dexia af met een oneliner. “We zijn geroepen als pompiers om te blussen, maar het was te laat.” Dat is toch iets te makkelijk. Dehaene schikte zich van bij het begin in de strategie van Mariani. Andere plannen wuifde hij weg: “Politiek onhaalbaar”. Samen met CEO Mariani schildert hij als bestuursvoorzitter op de aandeelhoudersvergadering jaar na jaar rooskleurige vooruitzichten, bloedrode cijfers of niet. Bijwijlen leek de aandeelhoudersvergadering zelfs in 2011 nog op een goednieuwsshow – hij zag zelfs mogelijkheden voor een loonsverhoging voor de werknemers van Dexia. En toen de CEO zich in de zomer van 2011 verzette tegen een testament voor Dexia, zette de Dehaene zich als een blok achter hem. Beiden voelen zich kiplekker in het vangnet van de belastingbetaler.

Het oordeel van professor Eric De Keuleneer (ULB) voor de tandem Dehaene-Mariani is hard. “De problemen van Dexia komen voort uit de beslissingen van de vroegere directie, maar ook van de huidige (Mariani en Dehaene, n.v.d.r.), die een model wilde handhaven, dat niet leefbaar is.”

Achteraf gaf Dehaene zelf toe de risico’s van Dexia nooit helemaal goed te hebben begrepen. Onbekwaamheid is geen misdaad, maar wat kwam hij er dan doen? Wat er ook van zij, met Dehaene liep het 16 jaar geleden al fout. De rooms-rode regering Dehaene-Di Rupo tekende toen voor de beursgang van het Gemeentekrediet waarmee alle ellende begon. Voor nog geen 750 miljoen euro verpatste Dehaene het Gemeentekrediet aan de privé “om de overheidsschuld te verminderen en omdat de privé efficiënter werkt”. Grotesk.

De speculatie van Swiggers

Francine Swiggers was voorzitter van Arco en jarenlang lid van de raad van bestuur van Dexia. Ze ging door voor ‘de machtigste zakenvrouw van België’ en werd lange tijd ook getipt als CD&V-minister. Door de afgang bij Arco mocht ze dat vergeten. Ook zij had niets zien aankomen. In de parlementaire commissie verklaarde ze: “Er was geen objectieve reden om te twijfelen aan het risicoprofiel van Dexia.” Swiggers was evenmin vies van wat financiële spitstechnologie. Ze gaf toe dat Arco aan ‘stock lending’ deed. Dat betekent dat Arco toeliet dat shorters tegen Dexia speculeerden met Dexia-aandelen van Arco! Ook kocht ze aandelen van Dexia met bij Dexia geleend geld, een ondertussen verboden praktijk. Voor de particuliere coöperanten van Arco sleepte ze de fameuze staatswaarborg uit de brand. Net zoals voor de houders van een traditionele spaarrekening zou de overheid ook voor een particulier coöperatief aandeel van ARCO borg staan voor 100.000 euro. Het prijskaartje voor de overheid kan oplopen tot 1 miljard euro.

Van Gemeentekrediet tot failliet

1860
Oprichting van het Gemeentekrediet van België (GKB) om te voorzien in de kredietbehoeften van lokale overheden.

1935
Oprichting Landelijk Verbond van Christelijke Coöperaties (LVCC) en de coöperatieve spaarbank BAC (Belgische Arbeiderscoöperatie) van de christelijke arbeidersbeweging ACW.

1990
Oprichting van ARCO, de holding van het ACW, met onder andere Arcofin (opvolger LVCC) dat zich toelegt op de financiële sector.

1996
Het Gemeentekrediet wordt verpatst aan de privé voor 750 miljoen euro. Samen met Crédit Local de France (CLF, ook een voormalige overheidsbank) vormt het de 22ste bankengroep van de Europese Unie met een balanstotaal van 152 miljard euro.

1996
Oprichting van de Gemeentelijke Holding (GH) die de aandelen van de gemeenten in Dexia beheert. Meer dan 95% van de aandelen van de gemeenten ging akkoord met de oprichting van Dexia.

1997
Overname van de zakenbank Paribas door BACOB. Samen met DVV Verzekeringen vormen ze de Artesia Banking Corporation, voor 99,6% in handen van Arcofin.

2000
Dexia legt meer dan 2 miljard euro op tafel voor de overname van de Nederlandse zakenbanken Bank Labouchère en Bank Kempen. Dexia koopt ook voor 2,6 miljard euro het Amerikaanse Financial Security Assurance (FSA), later een van de grootste nagels aan de doodskist van Dexia.

2001
Artesia komt in moeilijkheden door de fraude bij L&H. Arcofin ruilt zijn aandelen in Artesia voor een participatie ter waarde van zo’n 22 miljard euro, ruim 15% in de Frans-Belgische groep Dexia.

2003
Dexia verkoopt de Nederlandse zakenbank Kempen voor 85 miljoen euro. Ze had daar in 2000 nog 1 miljard euro voor betaald. Bank Labouchère ging ten onder aan schadeclaims door speculatie waardoor de klanten bij zakenbank Kempen massaal de uitgang opzochten.

November 2007
FSA krijgt klappen bij het uitbreken van de subprimecrisis. Subprimes zijn hypotheekleningen (aan mensen die het niet kunnen betalen) die “herverpakt” worden in financiële producten voor speculatie.

Augustus 2008
FSA maakt honderden miljoenen dollar verlies door de verzekering van subprimekredieten. Maar FSA zegt ook dat moeder Dexia 300 miljoen dollar pompt in FSA en dat die borg staat voor alle risico’s. Dexia had ook al een kredietlijn van 5 miljard euro toegezegd aan FSA.

September 2008
Eerste “redding” van Dexia: een kapitaalinjectie van 6 miljard euro. Drie miljard komt van Frankrijk, 2 miljard van onze federale en gewestelijke overheden, 1 miljard van Gemeentelijke Holding, Arco en Ethias. Die gaan daarvoor een lening aan bij… Dexia. Jean-Luc Dehaene en Pierre Mariani komen, Pierre Richard en Axel Miller gaan.

Oktober 2008
Nog geen week na de eerste redding komt Dexia opnieuw in moeilijkheden. Dexia krijgt voor 150 miljard euro tijdelijke staatswaarborgen. België staat borg voor 60,5%, Frankrijk voor 36,5% en Luxemburg voor 3%.

September 2009
Het gros van de Belgische gemeenten laat zich verleiden tot een nieuwe kapitaalverhoging voor een half miljard euro met de belofte van een jaarlijks dividend van 13%.

Mei 2010
De eurocrisis breekt uit. Banken boeken massaal waardeverminderingen op het schuldpapier van overheden, in het bijzonder dat van de Zuid-Europese landen. De blootstelling van Dexia (via de Franse dochter DCL) aan de Zuid-Europese economieën zat eind 2008 boven de 125 miljard euro.

9 oktober 2011
Dexia is failliet en de groep wordt ontmanteld. België koopt Dexia Bank België (nu Belfius) voor 4 miljard en staat borg voor de bad bank (restbank Dexia) met 54,45 miljard euro of 5.000 euro per Belg. De waarde van het Dexia-aandeel – ooit 24 euro op de beurs – zakte in november 2011 naar 0,30 euro.

December 2011
Gemeentelijke Holding en Arco gaan in vereffening.

Februari 2012
Dexia meldt een verlies van 11,6 miljard euro voor het boekjaar 2011

Mei 2012
Aan de raad van bestuur van Dexia (met Jean-Luc Dehaene, Pierre Mariani, Francine Swiggers, Francis Vermeiren, Patrick Janssens…) wordt ‘kwijting’ verleend op de algemene aandeelhoudersvergadering. Belfius krijgt waarschuwingen van de Nationale Bank van België in verband met haar te zwakke liquiditeitspositie.